Lúnasa 2005     Iris na Gaeilge          uimh 9

Table of contents

ÁR STÍL BHEATHA

- Aclaíocht a dhéanamh

(Physical exercise)

In aois seo na raimhre, glactar leis gur ceart dóibh tuilleadh aclaíochta a dhéanamh chun a sláinte a fheasbhú agus a raimhre a chloí. Téann siad isteach i gclubanna agus in ionaid ghleacaíochta chun iompar meáchan, dornálaíochta, ealín mhíleata, reatha, rothaíochta, snámha, damhsa nó suaitheadh colainne éigin aeróbach a dhéanamh.Cinnte ní gach éinne a dhéanann a léithéid, agus fiú iad a dhéanann, is beag díobh a sheasann go daingean lena ndea-chleachtadh agus lena ndea-rún.

De réir a chéile tá troime na fianaise ag léiriu gur fearr ar fad don duine meánaosta, agus don duine aosta, dreas siúil a dhéanamh gach lá - siúlóid bhríomhar ar feadh leathuaire ag luas a trí nó a ceithre míle san uair. Agus tá sé seo i bhfad níos saoire ná ballraiocht ionaid gleacaíochta! Ní fheabhsaíonn an aclaíocht seo an tsláinte ar an toirt, ach san fhadthéarma is iontach an cabhair é leis an bpriacal go dtolgfaidh tú stróc nó diabéiteas nó ostaeporóis a laghdú. Is fiú é freisin na drochiarmhairtí a bhaineann le hairtríteas nó hipirtheannas, nó fiú lionndubh (depression) a maolú.

Is cumasach an siúl chun bac a chuir ar ghalair ar leith agus drochiarmhairtí galair ar leith a mhaolú. B'feidir go bhfuil an siúl níos éasca a dhéanamh, agus níos éasca a leanúint ná aon saghas aclaíochta eile. Níos mó ná sin, uaireanta cuireann rith agus saghasanna eile aclaíochta strus ar na glúine agus ar na corróga ionas go dtagann an t-airtriteas iontu go luath. Ní mar sin a tharlíonn i gcás an tsiúil.

Cad iad an fhianaise atá tagtha chun cinn go bhfuil an siúl níos fearr ná na saghsanna aclaíochta eile?

Is maith an siúl don chroí de bhrí go spreagann sé an croí le tuilleadh fola a caidéalú le himshruthú na fola ar fud na colainne a fheabhsú. Ag an am céanna, ní iomarcach an lód seo don chroí. Mar sin le siúl rialta, tagann an croí a bheith níos folláine. Islíonn sé seo hipirtheannas na fola agus laghdaíonn an strus ar na hartairí. Cuireann sé le tiúchan an cholaistéaróil ard-dlús sa bhfuil, agus is é seo an colaistéaróil fabharach a throideann i gcoinne an hartairiscléaróise sna hartairí. Comh maith leis sin, laghdaíonn sé slaodacht (viscosity) na fola. Laghdaíonn sin an priacal go dtarlóidh téachtán (clot) fola a d'féadfadh tús a chur le taom marfach croí.

Ba cheart go laghdódh an rud céanna priacal an stróic,agus tá fianaise ann gur mar sin atá an scéal. I dtaighde a rinneadh in Ollscoil Harvard ar 70,000 banaltra ar a gcleachtaí siúil le 15 bliain anuas, fuarthas amach go raibh priacal stróic na ndaoine a rinne suas le 20 uair siúil gach seachtain laghdaithe faoi 40% i gcomparáid leo siúd nár shiúil gach seachtain.

Nuair a théann tú in aois, is deacra smacht a choimeád ar do mheáchan trí smacht a chur ar a n-itheann tú. Ach ídíonn siúl bríomhar cuid mhaith calraí agus spreagann sé do ráta meitibileachta i rith an lae freisin. Ansin ritheann sé éasca leat do mheáchan a rialú.

Is mar an gcéanna más duine ramhar thú. Sa chás seo, ní mór siúl ar feadh uaire gach lá chun na géire (fat) sna stórais fhadtéarmacha ar fud do cholainne a ídíú. De réir dealraimh ní thosaíonn an cholainn isteach ar na stórais seo taobh istigh de leathuair tar éis tosú ar an aclaíocht de bhrí go mbíonn dóthain bhreosla (fuel) meitibileachta le fáil sna stórais ghearrthéarmacha (short-term), mar shampla, an t-ae, (liver), chun an cholainn a fhuinnmhiú i gceart.

Má dhéanann tú aclaíocht níos déine ná an siúl, tá seans ann go gcuirfeadh sé seo isteach ar chumas na cholainne le fuinneamh a fháil ar ais ó na stórais fhadthéarmacha ghéire. Cabhraíonn do shiúl rialta (ar feadh uair a chluig) chun do raimhre a laghdú agus ina dhiaidh sin ar feadh leathuaire chun an meáchan a choimeád uait.

Go minic de réir mar a théann duine i raimhre, téann sé deacair dá cholainn glúcos a mheitibiliú. Faoi dheireadh tolgann sé diaibéiteas de shaghas 2. Tá druga, meatformain, faofa le húsáid chun bac a chur le teacht i bhfeidhm an ghalar seo. I dtaighde a rinneadh sna Stáit Aontaithe le déanaí léiríodh go raibh clár siúil leathuaire in aghaidh an lae dhá oiread níos éifeachtaí ná an druga faofa seo chun an diaibéiteas seo a chloí.

Ní hamháin go neartaíonn siúl rialta do mhatáin (muscles) ach neartaíonn sé na cnámha atá ceangailte dóibh. Buaileann an oistéapóris - laige agus brisce sna cnámha - seandaoine agus seanmhná sna seachtóidí go mór. Is lú go mór an oistéapórois i measc seanbhan a rinne aclaíocht agus iad óg agus a raibh a dhóthain tógála isteach de chailciam acu i rith a saoil.

Lionndubh (depression). Maidir le lionndubh fuarthas amach le déanaí go raibh siúl rialta chomh héifeachtach le druga frithlionndubh leis an galar seo a mhaolú agus níos éifeachtaí chun athiompú a sheachaint.

Mar sin féin ní leigheas ar gach galar é an siúl rialta. Má tá tú chun luí isteach air, tóg oiread éigin de réamhchúraimí. Bí ciallmhar. Bíodh bróga oiriúnacha siúil agat, le spás iontu chun gur féidir le do mhéara coise leathadh amach. Coimeád taifead ar do chuid oibre, ar cé chomh fada a bhí tú ag siúl agus cén fad ama a shiúil tú. Ullmhaigh tú féin i gceart. Tosaigh go mall tomhaiste le réamhaclaíocht sínte théimh, agus le suaimhniú tár éis do shiuilóide.

Bíodh aidhmeanna fadtéarmacha agat seachas aidhmeanna gearrthéarmacha. Ná bí ag iarraidh torthaí a fháil tar éis seachtaine nó míosa. Oiriúnaigh do dhreas siúil do rithim do lae agus rithim do gnóthaí i rith an lae.

Ní rás atá i gceist ach clár cothrom socair a mbeidh taithneamh le baint as le do saol sláintiúil.

Le caonchead Dr. Matt Hussey, as a leabhar Go maire tú an céad.